X
تبلیغات
تحقیقات دانشجویان - گذری بر صدور انقلاب اسلامی و تاثير آن بر جنبشهاي معاصر

تحقیقات دانشجویان

تحقیقات ارائه شده به استاد محمد علی محسن زاده

گذری بر صدور انقلاب اسلامی و تاثير آن بر جنبشهاي معاصر


     در این مقاله، عقیده بر این است که جهت تبیین واقع بینانه علل تحرک و تشدید موج اسلام گرایی سیاسی دهه ی 1980م. گذشته از نظام فکری و عقیدتی خاص اسلام ، متغیراساسی که نقش عمده ای در تشدید، گسترش واحیای جنبش های اسلامی و مشارکت فعالان و مومنین در آن ایفا کرده، انقلاب اسلامی مردم ایران است. فرض بر این است که نظام عقیدتی اسلام ، علت عمده شکل گیری جنبش های اسلامی است. انقلاب اسلامی، به  لحاظ ایدئولوژی نهفته در آن و همچنین اصول و ماموریت هایی که برای معتقدان خود فراهم کرد. اما این زمینه به صورتی بالقوّه و پتانسیلی در ذهن و مخیّله ی اسلام گرایان نهفته بود و نیاز به عاملی داشت که آن را به صحنه ی عملی زندگی اجتماعی هدایت کند. این عامل، با وقوع انقلاب اسلامی وبه واقعیت پیوستن تئوری سیاسی اسلام هویدا شد. به عبارت دیگر، با وقوع انقلاب اسلامی، اکنون اسلام گرایان الگویی عملی از اجرای اصول و حکومت اسلامی پیش روی خود داشتند. همچنین رهاورد دیگر انقلاب اسلامی این بود که افتخار ،اعتماد وعزّت نفس مسلمانان را افزایش داد.
         يک رژيم انقلابي ، زماني در پي صدور انقلاب و و اصول وارزش هاي آن  به جهان خارج بر مي آيد که ادعاي جهان شمولي داشته باشد واين در صورتي امکان پذير است که ايدئولوژي مبتني بر فلسفه ي سياسي و اجتماعي ـ که اين فلسفه به طور مطلق و عام پذيرفته شده باشدـ به مثابه ي نسخه اي تلقي شود که قابليّت تجويز براي ظرفيت ها ي مکاني و زماني ديگر را داراست.
     نکته قابل توجه دیگر در زمينه ي علل ظهور پديده ي انقلاب ـ و به تبع آن انقلاب اسلامي ايران ـ تاثيري است که پديده ي سياسي بر محيط هاي مجاور خود به صورت طبيعي مي گذارد.  اين امر نيز از آن جايي ناشي مي شود که تحولات سياسي در کشورها منجر به عکس العمل متقابلي از سوي ديگر کشورها مي شود .
     در راستاي ارائه ي تصوير کلّي از پديده ي انقلاب اسلامي در ايران، به برّرسي مقوله ي صدور انقلاب اسلامي از ديد امام خميني ـ با تکيه بر گفته هاي امام در اين زمينه ـ باید توجه کرد. امام، پيرامون ضرورت صدور انقلاب اسلامي مي فرمايند: نهضت اسلامي در يک زمينه نمي تواند محصور باشد.انقلاب بايد در تمام جهان صادر شود چرا که انقلابي اسلامي است.
     در راستاي ترسيم يک الگو براي زير بناي فلسفي وتئوريک صدور انقلاب اسلامي، می توان  سه الگو را از هم تفکيک کرد : اول الگويي که اعتقاد به بهره گيري يک ملت از همه ي امکانات براي زندگي و نمو در جامعه ي بين المللي دارد که نتيجه ي تبعي آن صدور انقلاب در راستاي کسب قدرت براي ايرانيان مي باشد و هدف از حکومت اسلامي اجراي منويات ودستورات خدا در سراسر جهان است.
الگوي ديگر بر اين مبناست که بايد  رفع عسرت و فقر مردم داخل کشور را ، در اولويّت قرار داد.از آن پس اگر امکاناتي ماند، بايد به صدور انقلاب نيز پرداخت.  اما تز آخر مي گويد که ملاک وحدت در امّ القري يا ملت واحد اسلامي، صرف نظر از مرزها  وحدت در اداي وظيفه است و ولايت فقيه نيز اساس و جوهره ي تشکيل حکومت اسلامي است که وظيفه ي او يعني حراست از ملت اسلامي کل ام القري را شامل مي شود.
     در مورد جنبش هاي اسلامي معاصر می توان به نظریاتی اشاره کرد : از جمله نظريه ي خورشيد احمد، در ريشه يابي جنبش هاي  اسلا مي معاصرکه از نظر او  تجديد حيات طلبي اسلامي ، پديده اي است خاص دوران معاصر و محصول برخورد ميان اسلام و غرب در دوران استعمار ، به گونه اي که رويارويي کنوني بين غرب و جنبش هاي اسلامي را نمي توان پديده اي نهفته در درون انديشه ي اسلامي و بنابر اين دشمني ذاتي اسلام وغرب دانست ، بلکه بايد عکس العمل طبيعي مسلمانان در برابر تحقير غرب دانست .
     طبق نظر يه ادواري هراير دکمجيان، جنبش هاي فکري ـ سياسي اسلامي معاصر پديده اي دوره اي هستد که در دوران خاص ظهور کرده و تحول يافته اند. در برابر هر سقوط  در جهان اسلام يک جنبش فکري يا سياسي رستاخيزي به وقوع پيوسته است که هدف آن احياي مجدّد دين اسلام بوده است. اين حرکت ها ي رستاخيزي در شرايطي ظهور مي کنند که  جامعه ي اسلامي در يک محيط گسترده ي بحراني گرفتار آمده است.
     درتفسير اين آراء، نظام عقيدتي اسلامي را می توان علّت عمده ي شکل گيري جنبش هاي اسلامي و مشارکت اعضاي آن در اقدامات جمعيی دانست که ماموريت ها ي خاصي را براي معتقدان به اصول اسلامي مشخص مي کند و تلاش براي تحقق آن ها، بخش مهمي از تعهّدات مذهبي اسلام گرايان را تشکيل مي دهد که اين اصول عقيدتي ، اهداف سياسي اصولی  را براي اعضاي آن نيز تعيين مي کند. بر خلاف انديشه ي کساني چون علي عبدالرزاق و سعيد عشماوي، انديشه ي عدم تفکيک دين از سياست، هنوز یک گرايش مسلط  مي باشد.
    اصول گرایی اسلامی، را می توان حرکتی دانست مبتنی بر بازگشت به خویشتن دینی خود و تاکید بر هویت فراموش شده ی اسلامی و تلاشی در جهت اینکه تمام جنبه های زندگی روزمره همچون سیاست ،اقتصاد ،قانون وآداب اجتماعی بر محور آموزه های دینی اسلام جهت گیری شود. آنچه موجب تفاوت بنیاد گرایی اسلامی و درنتیجه خطرناک بودن آن می شود ، برداشت سیاسی و اید ئولوژیک آن از اسلامی است که به مثابه ی گزینه ای است در مقابل ایدئو لوژی های غربی و سوسیالیستی .
     اصول گرایی اسلامی ، مفروضات فلسفی دموکراسی غرب را که  حاکمیت مردم باشد ، رد می کند . مردم در چارچوب اجتماعات شریعت ، دارای اقتدار هستند . سیاست نیز وسیله ای برای استقرار نظام عادلانه  ی مشخص شده به وسیله ی قرآن وسنت است .
     وجه تمایز انقلاب اسلامی از سایر جنبش ها ی اسلامی معاصر، یک منظومه ی فکری یا نظامی از اندیشه است که به دنبال یافتن راه حلی برای مشکلات جامعه ی اسلامی بوده است.
مبانی رویکرد بین المللی اصولگرایی اسلامی را می توان به شرح ذیل فهرست کرد :
 1) جهانی بودن اسلام یا حقیقت مطلق که می بایست در عمل پیدا شود و به اجرا درآید.
2) جاهلیت جهان یا حقیقت جزیی بالفعل، که باید از آن رهایی یافت.
3) جهاد ومبارزه؛ به عنوان راهی برای پایان دادن به حقیقت جزیی بالفعل یعنی جاهلیت جهانی .
4) صلح؛ به عنوان شیوه ی عملی عینیت بخشی به حقیقت مطلق و نتیجه ی آن.
     تحولات سیاسی انقلاب اسلامی بیش از هر کشور دیگری در کشور های حوزه ی خلیج فارس و خاور میانه ی مر کزی سر منشاء یک روند تحول بر جنبش های اسلامی از درون و بیرون گردید. ایده های انقلاب اسلامی بیش از هر منطقه ای در عراق تاثیر گذار شد و در برخورد بین گروه های مذهبی شیعه و دولت بعث برای نخستین بار در تاریخ ، حرکتی رادیکالی بعد از باز گشت رهبر انقلاب به تهران نمود پیدا کرد.
     کشور عربستان نیز با چالش های چند جانبه ای که در این کشور ظهور کرد رو به رو شد . بعد جدیدی به چالش گذشته افزوده شد و آن چالش مذهبی ، ایدئولوژیکی و عملی برای مشروعیت دادن به حاکمیت سعودی بود .
     در کویت بعد از وقوع انقلاب ، مجموعه ای از بمب گذاری ها و فعالیت های ضد دولتی انجام گرفت و ترس از شدت یافتن فعالیت ها و تحرکات بنیاد گرایی اسلامی ، به ویژه اقلیت   شیعه ، همواره از نگرانی های عمده ی این ممالک بوده است .
     در این دوره فلسطین شاهد حرکت های منسجم و بزرگ بیداری دینی به عنوان بخشی از نهضت عمومی اسلامی منطقه بود . انقلاب اسلامی ایران موجب شد نگریستن به قضیه ی فلسطین از یک دیدگاه اسلامی ممکن شود که این دیدگاه را جنبش جهاد اسلامی به عنوان یک الگو برای خود پذیرفته بود.
     بازگشت تشیع به لبنان؛ قبل از انقلاب اسلامی ایران نیز تا حدودی در چار چوب ایرانی کردن روحانیت و تقویت روابط میان روحانیت و تقویت روابط آنها با لبنان شد . در این زمینه ملموس ترین پدید ه ی متأثر از انقلاب اسلامی، سازمان حزب الله لبنان است .
     مثالهاي بالا تنها جزئي ناچيز از تاثيرات فراوان و در سطوح مختلفي از طرف انقلاب اسلامي بوده كه به واقع مي توان از آن به صدور انقلاب تعبير كرد. هرچند براي اثبات اين مدعا و به ترازوي تحليل گذاردن آن نياز به مثالها و نيز به موازات آن ابعاد تئوريك جزئي تري نيز هست اما از آنجا که اين تحليل به دليل چند جانبه بودن و داشتن سطوح مختلف با در نظر رفتن زمينه هاي گوناون بحث طولاني و دقيقي را مي طلبد كه در حوصله اين نوشتار گنجاندن آن امري نا ممكن است به همين چند مثال در حيطه عمل اكتفا مي نماييم .
     به طور خلاصه می توان گفت انقلاب اسلامی ایران گرچه از مبانی اندیشه اسلامی نشأت گرفته است وحرکت های اسلامی قبل

 

 

 

از آن نیز وجود داشت ، اما این انقلاب، از یک طرف توانست ایدئولوژی بالقوّه اسلام را به عرصه ی عمل برساند و ازطرف دیگر الگویی عملی برای جنبش های آرام اسلامی فراهم کند.
     انقلاب اسلامی ایران، به لحاظ مبانی فکری خود وبه تبع آن احساس وظیفه ی فراگیر در امت اسلامی به منظور احیای اسلام و از این منظر که همه ی مسلمانان جهان وبالأخص مستضعفین را مخاطب خود قرار می دهد و سر و کار آن با فطرت انسانی است، ميل به صدور دارد و در قالب یک الگو، چه بسا که این رسالت خود را انجام نیز داده است

حسین عبدالملکی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تاثیر انقلاب اسلامی در شکل گیری و مبارزات حزب الله لبنان




پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن سال 1357 نقطۀ عطفی در خیزش های اسلامی صدۀ اخیر و بخصوص جهان تشیع است. انقلاب ایران به لحاظ داشتن ماهیت اسلامی و اهداف دینی در همان دوران اولیۀ تولد خود، دل های آحاد مسلمانان از مذاهب اسلامی را به خود جلب کرد و بارقه ای از امید آفرید و این همه بخاطر آن بود که انقلاب ایران پرچمدار اسلام یعنی آرمان و آرزوی بیش از یک میلیارد مسلمان شده بود. قبل از انقلاب اسلامی مسلمانان در هر نقطه ای از جهان نسبت به مسلمانی خود احساس خجلت و شرم می کردند و اسلام دینی مرده و بی تحرک بود که تاثیری در زندگی مسلمانان نداشت. بسیاری از مفاهیم و آموزه های دینی در کنج کتابخانه ها خاک می خوردند و بسیاری از ارزش های اسلامی منسوخ یا تحریف می شدند و از اسلام جز پوسته ای ظاهری که بیشتر به کار فردی و شخصی می آمد، چیزی باقی نمانده بود. پیروزی انقلاب اسلامی در واقع احیای دوبارۀ اسلام و جان گرفتن دگربارۀ قهرمان تاریخ بود و به همین دلیل توانست دل و جان مسلمانان جهان را به خود گره بزند و امت اسلامی را به تحرک و تکاپو وادارد.

در واقع صرف وجود انقلاب اسلامی با توجه به ذات، ماهیت و اهداف عالیۀ آن جاذبه ای بسیار قوی برای مسلمانان جهان داشت و همین زمینۀ مناسب با پشتوانۀ اندیشه و مبانی اسلامی و اعتقادی که مرزی برای خود نمی شناخت سنگ بنای صدور انقلاب شد. صدور انقلاب برخلاف آنچه برخی دشمنان دانا و دوستان نادان در صدد تعریف آن به عنصر دخالت نظامی در کشورهای دیگر بودند در بیان بنیانگذار انقلاب اسلامی به معنای صدور ارزش ها و آموزه های اصیل معنوی و فرهنگی انقلاب تجلی یافت و توانست ملت های مسلمان و آزاده را برای دست یازیدن به اهداف مشترک در یک اردوگاه سیاسی جمع نماید. نمونه عالی تاثیرگذاری انقلاب در خارج از کشور را می توان در جنبش حزب الله لبنان مشاهده کرد که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و بر مبنای اندیشه های سیاسی امام خمینی (ره) به وجود آمد و توانست در برابر غدۀ سرطانی خاورمیانه ایستادگی نماید و اسرائیل را که بیش از نیم قرن یکه تاز میدانی بی رقیب بود به عقب نشینی وادارد. در این تحقیق به موضوع تاثیر انقلاب اسلامی در جنبش حزب الله لبنان می پردازیم. امید است که مورد توجه قرار گیرد.

*مفهوم و ضرورت صدور انقلاب

مفهوم صدور انقلاب مترادف با بسط و گسترش انقلاب است که ازهمان ابتدای پیروزی انقلاب مورد توجه حضرت امام بود. تلاش و برنامه کشورهای غربی تا پیش از پیروزی انقلاب ایران مصروف این می شد که ریشه های اسلام در جوامع مختلف خشکانده و مفاهیم و آموزه‌های آن تقلیل یابد. به همین دلیل مهمترین تاثیر انقلاب اسلامی براحیای ارزش‌ها و القای تفکر اسلام سیاسی بود . نهیبی که مسلمانان جهان را از خواب مرگ آور بیدار کرد و آنان را به فکر اجرای اسلام سیاسی انداخت . سلسله تحولاتی که در انقلاب ایران رخ ‌داد، علاوه بر تغییرات بنیادین در نظام سیاسی و جامعه ایران، فراسوی مرزهای ایران را در نوردید و بیشترین تاثیرات را در جهان اسلام و عرب بر جای گذاشت.

پیروزی انقلاب جوامع اسلامی را از حالت انفعال و خودباختگی خارج کرد و آنها را وادار به تکاپو برای بازگشت به هویت اسلامی خود کرد. با اینکه مسلمانان در برخی بلاد اسلامی سابقه مقابله با غرب را داشتند (مانند تحریم نفتی سال 1973) اما غالبا تجربه تلخ شکست در مقابل غرب حاکم بود با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی در جایی که مدتهای طولانی تحت سلطه قدرتهای بزرگ خارجی بود احساس غرور و امید به مسلمانان دست داد. از سوی دیگر امام خمینی(ره) خواستار اتحاد سیاسی امت اسلامی از نحله های مختلف مذهبی در مقابل بلوک شرق و غرب شد و بدین وسیله موج نخبگان و فرهیختگان جوامع اسلامی به جنب و جوش در آورد. اندیشۀ صدور انقلاب به عنوان انتقال مبانی نظام جدید سیاسی مبتنی بر اسلام در رئوس کارهای مسئولان قرار گرفت و به عنوان یک هدف پیگیری شد که بخش هایی از آن عبارتند از :

1- اعلام روز جهانی قدس از طرف امام‌خمینی (ره)
2- کنفرانس بزرگداشت روز قدس که بمدت سه روز در سال 1359 با حضور 19 هیات نمایندگی از مبارزان کشورهای مختلف برگزار شد.
3- استفاده از ظرفیت عظیم حج برای انتقال پیام های انقلاب بخصوص اعلام برائت از مشرکین
4- برپایی مراسم هفته وحدت
5- برگزاری مراسم سالگرد پیروزی انقلاب در خارج از کشور و دعوت از میهمانان خارجی به ايران.
6- برپایی کنفرانس اندیشه اسلامی1
7- تشکیل شورای‌انقلاب‌اسلامی بعنوان سازمانی فراگیر که گروههایی همچون مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق ، جبهه اسلامی آزادیبخش بحرین و گروههای آزادیبخش برای سوریه و لبنان را در بر می گرفت.2

*دیدگاه امام‌خميني(ره) در خصوص صدور انقلاب

امام‌خمینی(ره) بعنوان رهبر انقلاب و سمبل عینی ارزشهای آن موضع مشخص و روشنی در زمینه صدور انقلاب اتخاذ کرده و صراحتا اعلام داشت : «ما انقلابمان را به تمام جهان صادر می کنیم چرا که انقلاب ما اسلامی است و تا بانگ لااله‌الاالله و محمد رسول الله برتمام جهان طنین بیفکند ، مبارزه هست و تا مبارزه هست و تا مبارزه در هر کجای جهان علیه مستکبرین هست ما هستیم.»3

البته منظور امام‌خمینی(ره) از صدور انقلاب هیچگاه عملیات نظامی و رویکرد سخت افزارانه را در بر نمی گرفت. ایشان مرزهای ملی در جهان را بعنوان واقعیتی که مورد پذیرش جامعه جهانی است می‌پذیرفتند و با نفی کشورگشایی تاکید می کردند که ما چشم طمع به سایر سرزمین‌ها نداریم . منظور امام(ره) از صدور انقلاب بیداری مسلمانان و بازگشت آنها به خویشتن اسلامی خود بود، ضمن اینکه خواهان کوتاه کردن دست کشورهای خارجی از منابع کشورهای اسلامی و در نتیجه مقابه با استثمارگران بودند. در این تفکر که مبتنی بر اصالت دادن به ملت هاست، بیداری و خودآگاهی ملت ها مورد اهتمام قرار گرفته و آنها را به قیام فرا می خواند تا خود به این آگاهی برسند که نباید به سکون و سکوت رضایت داد، باید اقدام کرد و در تغییر سرنوشت خود دخیل بود. صدور انقلاب از دیدگاه امام(ره) تاکید بر تحقق ارزشها در داخل و ارائه یک نمونه و الگو برای مسلمانان و ملت ها آزاده در خارج بود که با اشاعه ارزشها و آرمانهای انقلاب تحقق می یافت. از این رو امام در درجه اول صدور انقلاب را بعنوان خصلت اجتناب ناپذیر و ذاتی انقلاب اسلامی معرفی می‌کرد و با توجه به اسلامی بودن انقلاب و وجود میلیونها مسلمان در تمام جهان اشاعه پیام انقلاب برای آگاهی و اطلاع مسلمین را واجب و ضروری مي‌دانست .

*صدور انقلاب در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

قانون اساسی جمهوری‌ اسلامي‌ ایران که براساس آموزه‌هاي اسلام تدوین شده صرفا به داخل کشور اختصاص ندارد، بلکه این قانون مدون به مسائل جهانی نیز توجه داشته و اهداف و برنامه‌های فراملی دارد. از همین روی برقراري عدالت اجتماعی و رستگاری نوع بشر در سرلوحه برنامه این قانون قرار گرفته است. در مقدمه قانون اساسی آمده است : «قانون اساسی با توجه به عنوان انقلاب اسلامی ایران که حرکتی برای پیروزی تمامی مستضعفین برمستکبرین بوده زمینه تداوم این انقلاب را در داخل و خارج فراهم می‌کند . بویژه در گسترش روابط بین المللی با دیگر جنبش‌های اسلامی و مردمی می‌کوشد تا راه تشکیل امت واحد جهانی را هموار کند و استمرار مبارزه در نجات ملل محروم و تحت ستم در تمامی جهان فراهم آید .»4

همچنین در بند 16 اصل سوم قانون اساسی تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام و تعهد نسبت به همه مسلمانان و حمایت بي‌دریغ از مستضعفان جهان را بعنوان وظیفه‌ای از وظایف دولت جمهوری اسلامی تعریف کرده است . در فصل دهم قانون اساسی و در دو اصل 152 و 154 موضوع سیاست خارجی طرح شده و اهداف محدودۀ آن مشخص شده است. ضمن اینکه در اصل 154 به موضوع صدور انقلاب و حمایت از سایر مستضعفین صریحا اشاره شده است .

*لبنان
*جغرافیای سیاسی لبنان

لبنان کشور کوچکی در خاورمیانه ، در غرب آسیا و ساحل شرقی دریای مدیترانه است که از شمال و شرق به سوریه و از جنوب به فلسطین اشغالی محدود شده است.5 لبنان از پتانسیل مناسبی برای ارتباطات اقتصادی ، تجاری و فرهنگی بین سه قاره آسیا ، اروپا و آفریقا دارا می باشد. وجود پناهندگان فلسطیني، هم مرز با فلسطین اشغالی و تلاش برای تحقق رویای سرزمین موعود - که نیل تا فرات را شامل می شد - موجب تهاجمات گسترده و مستمر رژیم جعلی اسرائیل به لبنان شده است . طوایف گوناگون لبنان که به دو جریان عمده مسیحی و مسلمان تقسیم می باشند، مشکلات طبیعی زیادی را به وجود آورده اند. پس از جنگ جهانی اول که باعث نابودی امپراطوری عثمانی شد لبنان که بخشی از این امپراطوری به شمار می رفت تحت قیومیت و نفوذ فرانسه قرار گرفت این امر که از سال 1916 شروع شده بود پس از حوادث گوناگون و قیام های متعدد مردم برای رهایی از زیر سلطه فرانسه سرانجام در سال 1943 منجر به استقلال لبنان شد. طایفه گرایی نشانگر ساختار جامعه لبنان است. در نظام حکومتی لبنان پست‌های دولتی در حکومت ، خدمات عمومی ، ارتش و قوه قضائیه براساس وابستگی‌های طایفه‌ای و مذهبی تقسیم می شود و در مجموع در لبنان یازده فرقه مسیحی ، پنج فرقه اسلامی و یک فرقه یهودی کم اهمیت وجود دارد.6 طبق قانون اساسی لبنان رئیس جمهور از میان مارونی‌ها(مسیحی) ، نخست وزیر از میان سنی‌ها و رئیس مجلس از میان شیعیان و تعدادی از وزرای کابینه از میان سایر فرقه‌های مهم برگزیده می‌شوند .

*روابط شيعيان ايران و لبنان پس از انقلاب اسلامی

روابط بین ایران و لبنان پس از انقلاب اسلامی گسترش زیادی پیدا کرد و رهبران جمهوری اسلامی ارتباط تنگاتنگی با سران جنبش شیعه لبنان ایجاد کردند، البته این رابطه دارای پیشینه ای طولانی تر و عمیق تر بود. رهبر و منجی شیعیان لبنان امام موسی صدر ایرانی بود و با حمایت روحانیت شیعه ایران عازم لبنان شده بود از طرف دیگر بسیاری از رهبران انقلاب در گذشته در لبنان به سر برده و در بین گروههاي مبارز شیعه لبنان آموزش نظامي دیده بودند. این مساله به همراه مذهب مشترک و رابطه عاطفی تاثیر پذیری دو جانبه بین ایران انقلابی و شیعیان لبنان را افزون کرده بود . افرادی همچون شهید چمران ، شهید محمد منتظری ، مرحوم حاج احمد خمینی و ... در لبنان آموزش دیده بودند و سران جنبش های شیعی لبنان نیز دست پرورده امام موسی صدر ایرانی محسوب می شدند و رابطه عاطفی با ایران داشتند با عنایت به این موارد بی‌تردید انقلاب اسلامی ایران تاثیر عمیق و موثری بر شیعیان لبنان گذاشته و باعث امیداور شدن آنان به آینده شد .

جمهوری اسلامی ایران بلافاصله پس از تشکیل ، تجاوزات رژیم اسرائیل به جنوب لبنان را محکوم کرد و خواستار حفظ تمامیت ارضی لبنان شد. طی دهه 80 که لبنان درگیر جنگ داخلی و تجاوزات صهیونیست‌ها بود ایران همواره خواستار تشکیل نظامی بود که حقوق اکثریت مردم را تامین کند . بر همین اساس کمک‌های فراوانی به لبنان کرد : ایجاد مراکز بهداشتی و درمانی ، مراکز فرهنگی و آموزشي ، فروشگاههای تعاونی ، شبکه آبرسانی و تحت پوشش قرار دادن خانواده‌های شهدا و فقرا از این جمله می باشد. از طرفی ایران روابط خود با دولت لبنان را گسترش و تحکیم بخشید که سفر مقامات سیاسی لبنان به ایران و دیدار وزیر خارجه وقت ایران از لبنان ، برقراری خط هوایی مستقیم بین تهران و بیروت و تشکیل کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی را می‌توان از این موارد دانست.7 گرایش شیعیان لبنان به ایران علیرغم فقدان امام موسی صدر که برخی‌ تصور می کردند باعث توقف حرکت شیعیان خواهد شد سبب شد تا ارتباط گسترده دو کشور گسترش و تحکیم گروههای شیعی مستحکمتر شود. همانطوریکه قبلا نیز اشاره شد در حال حاضر ، حضور شیعیان در جریانات لبنان بسیار مهم و حیاتی است و نمی‌توان به هیچ وجه آن را نادیده گرفت .

*جنبشهای شیعی

بی‌شک انقلاب اسلامی حرکتی بسیار مهم در جامعه جهانی به شمار می‌آید . به گزارش رادیو لندن امام‌خمینی(ره) انقلابی را رهبری کرد که جهان را لرزاند.8 ولی این اثر گذاری بر مسلمانان که پیرو اهل بیت بودند – شيعیان جهان – تاثیر فوق العاده و شگفتی گذاشت که درمیان آنها بیشترین تاثیر در بین گروههای شیعی لبنان به چشم می‌خورد.

*حزب الله
*علل ظهور جنبش حزب الله

بارزترين دليل ظهور جنبش حزب الله را مي‌توان بروز بحران اجتماعي در جامعه لبنان دانست. اين بحران بيشتر ناشي از ضعف نظامي و بحران هويت و مشروعيت است كه به دليل اشغال لبنان بدست اسرائيل بروز كرد. موجوديت جامعه لبنان ، وحدت و انسجام در درون مرزهاي ملي لبنان در معرض تهديد و خطر قرار داشت. دارالسلام در مقابل دارالكفر قرار گرفت ، شكستهاي پي در پي اعراب از اسرائيل ، احساس حقارت و ترس از اسرائيل در ميان مردم لبنان ، عدم موفقيت گروههاي فعال در عرصه مبارزاتي- سياسي لبنان در مقابله با متجاوز و شكست ارتش ملي باعث تقويت احساس نفرت از دشمن شد و آرزوي روزهاي سرافرازي اسلام را در دل مسلمانان لبنان بيدار كرد و از اين رو در شيعيان ميل به مقاومت در برابر دشمن با توجه به آموزه‌هاي اسلامي و شيعي جهاد ، ايثار ، مقاومت و شهادت زنده شد. وقتي در سال 1982م (16/3/1361) اسرائيل با هدف اخراج مبارزان فلسطيني و روي كار آوردن دولتي وابسته و دست نشانده به لبنان حمله كرد و لبناني‌ها در مقابله با متجاوز ناكام ماندند؛ الياس سركيس رئيس جمهور وقت هياتي 5 نفره را تحت عنوان كميته نجات ملي تشكيل داد تا براي حل مشكل به مذاكره با فليپ حبيب (نماينده ريگان در امور لبنان ) بپردازند.

نبيه بري رهبر جنبش شيعي امل كه پس از ربوده شدن امام صدر رهبر اين جنبش شده بود نيز عضو اين كميته بود كه اين امر موجب اعتراض برخي رهبران امل شد. نتيجه اين كميته موافقت با طرح حبيب بود كه مقرر شد آتش بس بين اسرائيل و لبنان برقرار و رزمندگان فلسطيني از لبنان اخراج شوند. مشاركت نبيه بري در اين هيات و توافقات بعمل آمده موجب نارضايتي برخي شيعيان و كادر رهبري امل گرديد و در نهايت امر باعث انشعاب در امل شد. جدا شدگان از امل و ساير گروههاي متفرق اسلام گرا در بعلبك گرد هم آمدند ، اين مجموعه عليرغم اين واقعيت كه هر يك درك خاصي از نحوه برخورد با جامعه و رويدادهاي لبنان داشتند اما به علت شرايط خاص زماني چاره‌اي جز ادغام و وحدت نداشتند زيرا هيچيك به تنهايي قادر به رهبري يك قيام مردمي و مقابله با اشغالگري نبودند. اين مجموعه‌هاي كوچك متفرق در چند موضوع اتفاق نظر داشتند که عبارتند از :

1- اعتقاد به ولايت فقيه و پيروي از حضرت امام خميني (ره)
2- مقابله با اسرائيل
3- احزاب و گروههاي فعال نمي‌توانند اهداف مورد نظر خود را تحقق بخشند
4- لزوم اتحاد و تشكيل گروهي قوي و فراگير براي مقابله با دشمنان

اين اهداف كلي باعث ظهور گروهي شد كه بعدها در لبنان و جهان به «حزب الله» مشهور شد و بعد از فراز و نشيبهاي بسيار و فعاليتهاي مخفي در برهه‌اي از زمان در سايه مجاهدتهاي خود و حمايتهاي ايران توانست به دستاوردهاي بسياري در عرصه‌هاي مختلف خصوصا سياسي و مبارزاتي دست يافته و براي خود شهرتي جهاني بدست آورد. البته اين جنبش در ابتدا مخالف دولت و ساير گروهها بود ولي بعدها به همكاري ، ائتلاف و تعامل با ساير گروهها پرداخت و دست از مخالفت با نظام حاكمه برداشت.

*تاريخچه حزب الله

جنبش حزب‌الله لبنان در اوایل دهه 80 در لبنان ظهور کرد ، هسته اولیه حزب‌الله و ساختار تشکیلاتی آن از اسلام گرایان ، اعضا و نیروهای حزب‌الدعوه ، اتحادیه دانشجویان مسلمان (شاخه دانشجویی حزب الدعوه) ، برخی مسئولان جنبش امل ، اعضای جنبش فتح و دیگر احزاب و از جمله حزب کمونیست لبنان تشکیل شد . به بیان دیگر تمام جریانهایی که تحت تاثیر انقلاب اسلامی ایران و رهبر آن امام‌خمینی(ره) قرار گرفته بودند در آن شرکت داشتند . تمامی این افراد نظر مساعدی به پیروی از رهبر انقلاب اسلامی داشتند و در مقابله بااسرائیل متفق القول بودند‌. این موارد در بیانیه های حزب‌الله کاملا آشکار بود .

در نظر این افراد گروههای موجود در لبنان نمی‌توانستند کاری انجام دهند این عامل و تجربه موفق ایران (پيروزي انقلاب اسلامي و تشكيل حكومت اسلامي) باعث ایجاد این تشکیلات جدید شد . این نیروها تحت نظارت ایران در یک تشکیلات یک صدا و جدید ادغام شدند . دولت ایران از طریق حجت الاسلام علی محتشمي پور سفیر خود در دمشق و پاسداران مسقر در بعلبک زمینه را برای مذاکره و گردهمایی اين نیروها فراهم کردند. پس از دور اول مذاکرات یک کمیته نه نفره ماموریت یافتند تا برای جریانهای اسلامی متفرق یک تشکیلات سیاسی جدید بر اساس پای بندی به ولایت فقیه و نبرد با اسرائیل پی‌ریزی کنند . مجموعه این گروهها که به عنوان «شورای لبنان» شناخته می‌شد ، در مه 1984 به نام «حزب‌الله انقلاب‌اسلامی لبنان» تغییر نام داد.9 ولي تا سال 1985 مخفيانه به فعاليت خود ادامه مي‌داد. وظايف اين شورا نه نفره در ابتداي تشكيل عبارت بود از:

1- سازماندهي تشكيلات نظامي – امنيتي
2-سازماندهي تشكيلات سياسي
3-گسترش عمليات عليه اسرائيل
4-مقابله با تمام دشمنان: اسرائيل، غرب ، تجمع اعراب و نظام سياسي لبنان
5- جلوگيري از صلح با اسرائيل
6- گسترش اندیشه اسلامی از طریق فعالیت فرهنگی10

حزب الله در نامه معروف خود «مانیفست حزب‌الله» در سال 1985 که به طور رسمی منتشر شد اذعان داشت : «.... تعهد خود را نسبت به رهبری یگانه ، حکیمانه و عادلانه ولی فقیه جامع الشرایط که در حال حاضر در شخص امام آیه‌الله‌العظمی روح‌الله‌الموسوی‌الخمینی(دام ظله) تجسم یافته است ، اعلام می‌داریم او برانگیزاننده انقلاب اسلامی و نهضت با عظمت آنان می‌باشد .»11 شیخ صبحی طفیلی دبیر کل پیشین حزب الله با اشاره به اقدامات اولیه برای شکل گیری این حزب از اوضاع نابسامان و به هم ریخته و به هم آميخته شدن تجارت و سیاست و دین سخن مي‌گويد و اين اوضاع را باعث پايه ريزي گروهي(حزب‌الله) بر پايه اصول خدشه ناپذير اسلام كه بتواند اوضاع را تحت تاثير قرار دهد عنوان مي‌كند. برخورداری از شعارهای باز و گسترده که باعث می‌شد برداشتي بسته و انحصاري از شیوه رفتار سران و موسسان حزب بدست نیاید باعث جذب اقشار مختلف معتقدان به اهداف حزب شد .

الگوی رهبری جمعی برای حزب انتخاب شد و کادر رهبری «شورا» نام گرفت . تعداد اعضای شورا که انتخاب آنها پس از مشورت با فعالان اصلی حزب صورت می‌گیرد در دوره‌های مختلف متفاوت بود . با پیشرفت فعالیت‌ها نیاز به اصلاح ساختار تشکیلاتی شورا و روش انتخاب اعضای آن احساس شد ، از این رو براي اولين بار تعداد اعضای شورا نه نفر و برای یکسال از طرف کادرهای اصلی انتخاب شدند . شورا نیز دبیر کل را از میان اعضای خود انتخاب می‌كرد و سایر وظایف در بین بقیه اعضا براساس آیین نامه داخلی تقسیم می‌شد . شیخ صبحی طفیلی در پنجم نوامبر 1989 بعنوان دبیر کل انتخاب شد. پس از آن اجرای پاره‌ای اصلاحات در تشکیلات حزب تصویب شد . تعداد اعضای شورا به هفت نفر تقلیل یافت ، سمت جانشین دبیرکل ایجاد شد و مدت ماموریت شورا به دوسال افزایش یافت .

در ماه مه 1991 شهید سید عباس موسوی دبیر کل شد که در فوریه 1992 به شهادت رسید . پس از او سید حسن نصرالله به سمت دبیرکلي انتخاب شد که هم اکنون نیز این سمت را عهده‌دار است. در این مدت دو اصلاح نیز صورت گرفته است ماموریت شورا به سه سال افزایش یافته و انحصار انتخاب دبیر کل به دو دوره متوالی برداشته شده و دبیر کل می تواند برای دوره های متوالی نامزد شده انتخاب شود . حمله اسرائیل به لبنان در سال 1982 در واقع آغاز مقاومت حزب‌الله بود . حزب‌الله مقاومت اسلامی بر ضد اسرائیل را با امکانات اندکی که در اختیار داشت و نیروهای انسانی کم آغاز کرد . تجربیات نظامی نیروهای مقاومت تحت حمایت و زیر نظر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران سریع رشد کرد و کوششهای مستمر برای جبران کاستی‌ها صورت ‌گرفت . از سال 1982 ایران برای پیشبرد اهداف گوناگون خود در میان شیعیان كمكهاي فراواني به لبنان ارسال کرد . این کمک ها برای تسلیح و تجهیز مالی حزب‌الله در مقابل اسرائیل و انجام خدمات اجتماعی و بهداشتی استفاده می‌شد .

پاسداران حاضر در منطقه در امر آموزش نیروهای لبنانی مشغول فعالیت بودند.12 البته در سالهاي اخير به دلايل مختلف از جمله مسائل داخلي ايران و خودكفايي نسبي حزب الله ميزان اين كمكها نسبت به سالهاي اوليه كاهش پيدا كرده است. مخفی کاری در عملیات‌ها و استفاده از شیوه‌های غافلگیرانه بیشترین اهداف را با کمترین خسارت برای مبارزان لبنانی در برداشت . همچنین حزب‌الله برای در امان ماندن از بمباران هوایی از تسلیحات قابل حمل و سبک‌تر استفاده می‌کرد که این باعث سهولت در تحرک و تغییر سریع و راحت‌‌تر مواضع می‌شد . این روشها باعث ترس سربازان دشمن و آماده باش دایم آنها بود که به فرسایش توان نظامی آنها می‌انجامید این تحرکات که در پرتو آموزشهای نیروهای نظامی ایرانی انجام می‌شد در نهایت اسرائیل را مجبور به عقب نشینی از بخش عمده لبنان کرد. همچنین در آخرين نبرد عمده مشهور به جنگ 33 روزه که اسرائیل می‌خواست کار حزب‌الله را یکسره کند موجبات شکست او را فراهم کرد .

*مبارزات حزب الله

در بعد مبارزاتي طرفهاي مبارزه حزب قبل از پيمان طائف كاملا مشخص بودند و نظر اين جنبش مبارزه با آنها بود (اسرائيل ، غرب ، نظام سياسي لبنان و.....) كه پس از پيمان طائف نظر حزب الله اصطلاحا به واقع گرايي نزديك شد و سياست ائتلاف با ديگر گروهها و نزديكي به دولت در برنامه‌هاي حزب الله ديده شد. در بعد سیاسی حزب‌الله لبنان از ابتداي تاسیس خود نظام سیاسی لبنان را نظامی غیرمشروع و غیراسلامی می‌دانست و در برهه‌هايي از زمان با ارتش لبنان درگير شده و خواستار تغییر نظام بود در تابستان 1371 با توجه به جو نظام بین‌الملل و تحولات مهم آن که با تحولات داخلی لبنان در ارتباط بود حزب الله تصمیم گرفت در نظام سیاسی لبنان مشارکت کند و این کار را از طریق شرکت در انتخابات پارلمان عملی ساخت. از جمله اين تحولات می‌توان به پایان جنگ ایران و عراق ، احیای مذاکرات اعراب و اسرائیل در کنفرانس مادرید 1370 ومهمترين آن امضای پیمان طائف (منشور آشتی ملی لبنان ) 1368 اشاره كرد.13

جنبش حزب الله به عنوان يكي از مهمترين گروههاي شبه نظامي لبنان تحت تاثير اين تحولات قرار گرفت.بدين ترتيب در عملكردها و مواضع اين حزب در دهه نود ميلادي تغييرات گسترده‌اي حادث شد. به گونه‌اي كه حزب الله در پايان دهه نود ميلادي و شروع هزاره جديد چهره‌اي متفاوت از دهه هشتاد از خود نشان داد. حزب‌الله که تا پیش از پیمان طائف روابط چنداني با سایر گروههای لبنان نداشت در جریان مبارزات انتخاباتی سال1992با برخی گروهها ائتلاف کرد. به طوري كه نامزدهاي انتخاباتي حزب الله با نامزدهاي جنبش امل ، حزب كمونيست ، حزب قومي سوري و حزب بعث در يك فهرست در كنار هم قرار گرفتند. از این ائتلاف 12 نفر به مجلس راه یافتند. حزب‌الله با این کار صحنه مبارزه خود را از نظامی به صحنه‌های سیاسی ، فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی گسترش داد .

در این راستا حزب‌الله از لحاظ اقتصادی و اجتماعی با اعطای کمک‌های تحصیلی به مستضعفان ، توزیع داروی رایگان بین بیماران ، تقسیم آب بین نیازمندان و ارائه خدمات درمانی به محرومان فعالیت می کرد . همچنین با شرکت در انتخابات شوراهاي شهر و روستا در سال 1998 و پیروزی در آن با توجه به اینکه دولت برای این شوراها بودجه در نظر می گیرد حزب‌الله با این کار در قوه مجریه نیز مشارکت کرد. از سويي ديگر نظر حزب در امور غير نظامي ارائه خدمات به عامه مردم خصوصا شيعيان بود. كار ارائه خدمات اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي به مردم از طريق فعاليت جهاد سازندگي حزب الله ، دفتر بنياد شهيد و كميته امداد در لبنان انجام می گرفت.

*دستاوردهاي حزب الله

در ابعاد مختلف حزب الله از زمان تاسيس دستاوردهاي بسياري داشته است تثبیت خود در‌فضاي سياسي مبارزاتي لبنان ، به شكست كشاندن اسرائيل در مقاطع مختلف و شهرت یافتن در سطح جهاني به مبارزه با اسرائيل (به طوريكه هرجا سخن از مبارزه با اسرائيل است نام حزب الله در اذهان متبلور مي‌شود) ، موفقيت در مبارزه با ساير گروهها ، ارائه خدماتي متنوع به اقشار مردم خصوصا شيعيان و ايفاي نقش در مجلس قانونگذاري و شوراهاي شهر و روستا جزو اهم دستاوردهاي حزب الله است. در بعد مبارزاتي انجام بسياري از انفجارها عليه اسرائيل و وارد كردن تلفات انساني به آنها همچنين بيرون راندن اسرائيل از بيشتر خاك لبنان، مقاومت و عقيم گذاشتن بسياري از حملات و عمليات هاي نظامي دشمن و پيروزي در جنگ 33 روزه وآزادي اسراي لبناني از مهمترين موارد است.

در بعد غير نظامي حزب الله از سال 1984(1363) شروع به ساخت مدرسه ، درمانگاه و بيمارستان كرد و تعاوني‌هاي مصرف زيادي را در مناطق مختلف لبنان و به طور عمده در مناطق شيعه نشين تاسيس كرد. همچنين با كمك ايران اقدام به تاسيس موسساتي مانند بنياد شهيد(1983) ، جهاد سازندگي(1984) ، سازمان بهداشت اسلامي(1985) ، كميته امداد(1987) ، بنياد جانبازان(1990) و ..... نمود. اين موسسات در ارتباط مستقيم با موسسات مشابه خود در ايران بودند اما توسط لبناني‌‌ها اداره مي‌شدند.13 همه اين موارد را مي‌توان دستاورد براي حزب الله بشمار آورد چون موفقيت در شروع و تداوم ارائه خدمات اين موسسات در كنار دولت لبنان باعث استحكام حزب الله در لبنان شده است اين موسسات به غير شيعيان نيز خدمات ارائه مي‌دهد حتي در بين كاركنان آنها غير مسلمان نيز وجود دارد. این فعالیت‌ها با تایید ولی فقیه زمان (امام‌خمینی(ره) و مقام معظم رهبری) از طرف حزب‌الله با هماهنگی و کمک ایران صورت ‌گرفت.

*مولفه های تاثیر پذیری حزب‌الله از انقلاب ایران

1- ولایت فقیه و رهبری امام‌خمینی(ره)

اصلی ترین ویژگی حزب‌الله در مقایسه با سایر گروههای اسلام گرای جهان عرب پذیرش نظریه ولایت فقیه و رهبری امام‌خمینی(ره) است .این ویژگی بر کلیه ارکان تشکیلاتی و همچنین دیدگاه حزب‌الله سیطره داشته و در واقع یکی از دلایل اصلی ادغام مجموعه‌های کوچک اسلام گرا در لبنان در سال 1982 و تشکیل حزب‌الله است. نخستین اعضای شورای رهبری حزب‌الله که در سال 1361 تشکیل شد به ایران آمده و با امام‌خمینی(ره) دیدار کردند بدین ترتیب ارتباط رسمی و تشکیلاتی مبتنی بر پیروی از ولایت فقیه میان حزب‌الله و ایران برقرار شد.

2- محوریت روحانیت در ارکان حزب‌الله

نقشی که روحانیون در ارکان مختلف حزب‌الله دارند در هیچ یک از احزاب و سازمانهای لبنانی سابقه ندارد از تاسیس حزب‌الله تا کنون همواره اکثریت اعضای شورای حزب‌الله را روحانیون تشکیل داده‌اند سخنگو و معاون دبیر کل همیشه روحانی بوده‌اند . اکثر روحانیون حزب در نجف تحصیل کرده‌اند و تحت تاثیر روحانیون و علمای ایرانی بوده‌اند .

3– نماد‌های شیعی

استفاده حزب‌الله از نمادها و سمبل‌های مذهب شیعه برای انتقال پیام‌های خود و تحریک و تشویق اعضا و پیروان به شیوه عمل خود بسیار موثر بوده است . علیرغم تفاوت در فرهنگ و جامعه ایران و لبنان این جلوه دیگری از اثر پذیری حزب‌الله از انقلاب اسلامی ایران است نمادهایی مانند عاشورا ، شهادت امام حسین(ع) سیره و جنگ های پیامبر(ص) و امام علی(ع) و ... حزب‌الله را در انتقال پیام‌هایی مانند جهاد ، شهادت ، استقامت و تحمل پذیری توانمندتر ‌ساخت. استفاده از این سبملها و تشویق به اتحاد و برادری در اندیشه شیعه باعث شد افراد با پيوستن به این گروه از لبناني بودن یا عضو یک طایفه محروم بودن در کشوری که از طریق جنگ طوایف مختلف و متعدد پاره پاره شده بود دست بردارند .

نهایتا تشکیل حزب‌الله هر چند تنها به ابتکار ایران نبوده است و گروههای مختلف شیعی خود به این نتیجه رسیده بودند ولی شاید نقش ایران تولد این حزب را جلو انداخته باشد . از سوی دیگر جهت دهی ایران در تولد و تشكيلات این حزب بخوبی نمایان است و همچنان این گروه چه از لحاظ مادی یا سیاسی و یا سایر جوانب بیشترین کمک ایران را به خود اختصاص داده است سفرهای پیاپی سران حزب‌الله ، دیدارهای دبیرکل حزب‌الله با رهبر معظم انقلاب و کمکهای مالی ، نظامی و اطلاعاتی ایران به این حزب همه خبر از ادامه رابطه صمیمی و برادرانه حزب‌الله با ایران دارد . البته ایران با دیگر گروههای شیعی و همچنین برخی گروههای دیگر نیز ارتباط دارد و از آنان نیز حمایت می‌کند.

*نتیجه گیری

در این تحقیق سعی شده است تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر گروههای مسلمان لبنان بررسی شود با نگاهی به اوضاع سیاسی لبنان دیدیم که تا قبل از رفتن امام موسی صدر از ایران طوایف شیعی در معادلات لبنان جایگاهی نداشتند و امام موسی صدر بعنوان منجی شیعیان لبنان آنها را در تشکیلات سیاسی ، نظامی و اجتماعی سامان داد . تشکیل مجلس اعلای شیعیان لبنان ، حرکه المحرومین و جنبش امل محصول حضور امام موسی صدر در لبنان بود که متاسفانه ایشان یک سال قبل از انقلاب اسلامی در لیبی ناپدید شد. پس از ناپدید شدن امام موسی صدر جنبش امل که در ورطه ای از ناامیدی بود با پیروزی انقلاب اسلامی و حمایتهای نظام جدید در ایران جان تازه گرفت .

هر چند تاثیر انقلاب ایران در لبنان باعث ظهور دولتی اسلامی در لبنان مانند ایران نشد ولی ظهور حزب الله لبنان که تحت تاثیر مستقیم ایران انقلابی پا به عرصه لبنان گذاشت نشانه بارز تاثير انقلاب ایران در لبنان است . هر چند شیعیان لبنان بخاطر روابط دیرینه با ایران علاقمند به ایران با حکومت اسلامی بودند ولی غیر از اشتراک مذهبی فقر ، ضعف و ستم روا شده بر شیعیان نیز در این تاثیر پذیری قابل توجه است . در لبنان که کشوری طایفه ای است شیعیان جایگاهی نداشتند نشان دادیم که در اثر تلاش های امام موسی صدر و انقلاب ایران هم اکنون در لبنان گروههای شیعی نقش بسزا و تعیین کننده ای دارند .

حزب الله که در اوایل دهه 80 تاسیس شد در مبارزه با اسرائیل به پیروزی های مهمی دست یافت که نمونه آخر آن در جنگ 33 روزه و آزادی برخی اسرا را می‌توان نام برد به شدت متاثر از ایران است. این حزب پس از ایفای نقشی مهم در مبارزه با اسرائیل در ابعاد قانونگذاری با شرکت در انتخابات پارلمان و انتخابات شوراهای شهر و روستا به ایفای نقش در وجوه سیاسی و اجتماعی پرداخت. حزب الله انواع خدمات را به مردم لبنان ارائه داده و به تبلیغ مبارزه با اسرائیل (دشمن شماره یک جهان اسلام) می پردازد. بطور کلی تاثیر انقلاب ایران را مشخصا می توان در امور زیر بین مسلمانان لبنان بویژه شعیان مشاهده کرد :



الف : تقویت حرکتهای اسلامی بطور مشخص امل و تقویت جایگاه ضعیف شیعیان در بین طوایف لبنان (همانطور که ذکر شد قدرت در لبنان طایفه ای است )
ب : ایجاد گروه جدید رادیکال حزب الله در عرصه سیاسی مبارزاتی لبنان ( چون امل در نظر ایران محافظه کار و بدنبال اصلاحات بود نه مبارزه با وضع موجود . )
ج : سعی در تشکیل حکومتی در لبنان که بدنبال منافع اکثریت باشد با ایجاد روابط با دولت لبنان و سفرهای مقامات دو کشور و استفاده از بازوی حزب الله و دیگر گروههای تاثیر پذیر در این راستا .

امروزه تاثیر انقلاب اسلامی در لبنان حتی در سطوح ظاهری نیز نمایان است ، تعداد زیادی از تصاویر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در نقاط مختلف لبنان به چشم می خورد و برروی دیوارها عکس شهدایی که در راه مبارزه با اسرائیل جان خود را از دست داده اند به چشم می خورد . فرجام سخن اینکه انقلاب اسلامی ایران در لبنان بویژه بین گروههای مسلمان شیعه تاثیر شگرف و تعیین کننده ای بجا گذاشته و حزب الله را در صدر اخبار خاورمیانه نشانده است. در اخبار خاورمیانه همیشه نام حزب الله لبنان به چشم می خورد گروهی که هم از لحاظ ایدئولوژیکی ، تشکیلاتی و هم عملکردی وابسته و متاثر از ایران است .

 

 




*پی نوشت:
1 - محمدباقر حشمت زاده، تاثیر انقلاب اسلامی بر کشورهای اسلامی (تهران : سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385)، ص 69
2 - جان . ال . اسپوزیتو ، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن ، ترجمه محسن مدیر شانه چی ، (تهران : باز ، 1382 ) ، ص 60
3 - صحیفه نور ، ج 11 ، ص 266 ، تاریخ 22/11/1358
4 - قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، (قم : نشر حقوق اسلامی ، 1378 ) ، ص 17 .
5 - محمد طلوعی ، فرهنگ جامع سیاسی ، (تهران : نشر قلم ، 1372 ) ، ص 748 .
6 - هـ . علیزاده ، فرهنگ سیاسی لبنان ، ترجمه محمد رضا گلسرخی و محمد رضا معمایی ، (تهران : سفیر ، 1368 ) ، ص 13 .
7 - منوچهر محمدی ، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ، (تهران : انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، 1385 ) ، ص 235 .
8 - محمد رضا اکبر ، سیمای امام خمینی (ره) ، (ب . م : پیام عترت ، 1378 ) ، ص 84 .
9 - مسعود اسداللهی ، از مقاومت تا پیروزی تاریخچه حزب الله لبنان ، (تهران : موسسه مطالعات و تحقیقات اندیشه سازان نور ، 1379 ) ، ص ص 68 – 67 .
10- همان ، ص 69 .
11- همان ، ص 193 – 192 .
12- جان . ال . اسپوزیتو ، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن ، ترجمه محسن مدیر شانه چی ، (تهران : باز ، 1382 ) ، ص 141.
13- سایت پگاه حوزه (سایت حوزه علمیه قم)
14- مسعود اسدالهی، پیشین، ص 151 .

 

 

 

گذری بر کارنامه 30 ساله وزارت علوم

 

درجهان امروز، آموزش عالی، مهمترین سهم را درتکوین و تشکیل سایر نهادها و بیشترین تأثیر را در رویکردهای علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی واقتصادی کشورها داراست. عامل اصلی رسیدن به استقلال واقعی و رهایی از وابستگی های استعماری، دستیابی به دانش و فناوری است.نظام آموزش عالی فعال، فراگیر، خلاق،به روز، نوشونده و منطبق با شرایط اقلیمی و دستاوردهای علمی، در بستر تاریخی و با تاکید و توجه خاص بر ارزشها و آرمانهای اصیل خود می تواند دستیابی به اهداف کلان را محقق سازد. در منویات حضرت امام خمینی (ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و در رهنمودهای انسان ساز مقام معظم رهبری، خودباوری، استقلال علمی، تسلط گفتمان علم محوری، جنبش نرم افزاری وتهیه نقشه جامع علمی کشور مورد تأکید واقع شده است. مجموعه حاضر، چکیده و خلاصه ای از فعالیت های صورت گرفته در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری طی سه دهه انقلاب اسلامی که توسط اداره کل روابط عمومی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تهیه شده است. امید که تلاش های انجام شده، مورد رضایت خداوند حکیم و ملت گرانقدر و عزیز مقبول افتد.

1. آموزشی

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری درحوزه فعالیت های آموزشی کشیده است تا در قالب اهداف برنامه پنج ساله، سند چشم اندازه 20 ساله و سند ملی آموزش عالی به تقویت و توسعه نظام آموزش عالی درکشور بپردازد. در این راستا عملکرد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نشان از رشد و توسعه آموزش عالی دراین بخش دارد. برای نمونه، در طلیعه پیروزی انقلاب اسلامی فقط 223 مرکز آموزش عالی درکشور فعالیت داشت که این رقم با رشدی چشمگیر درسال 83 به 1300 واحد و درسال 87 به 2158 واحد آموزش عالی رسیده است.
تعداد کل اعضای هیئت علمی تمام وقت دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی در مرتبه های علمی: استاد دانشیار، استادیار و مربی درسال تحصیلی 58-57حدود 5580 نفر بوده است که این تعداد درسال 83به 40000 نفر و از سال 84 با رشدی قابل توجه به 58000 نفر عضو هیئت علمی درحال حاضر رسیده است که مشغول به تدریس و انجام فعالیت های علمی-پژوهشی در مراکز آموزش عالی کشور می باشند.

2-دانشجویی

تحولات روی داده درجمعیت دانشجویی درسی سال اخیر نیز، حاکی از توجه جدی سیاستگزاران کشور به افزایش و گسترش تعداد دانشجویان آموزش عالی در راستای رسیدن به جایگاه مطلوب علمی دارد. به برخی از این تحولات به اختصار اشاره می شود. جذب دانشجو در مراکز آموزش عالی و در مقاطع مختلف تحصیلی پس از پیروزی انقلاب اسلامی مورد عنایت جدی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت. براین اساس، درحالی که تعداد کل پذیرفته شدگان سال 1357، 56800 نفر بود، این رقم درسال 1383 به 785/668 نفر و در سال 87 این تعداد با دو برابر افزایش به 060/307/1 نفر رسید.
درسال 1357 تعداد پذیرفته شدگان دوره کارشناسی ارشد و دوره دکتری به ترتیب 4740 و 360 نفر بود. (آمار مذکور با درنظر گرفتن تعداد دانشجویان علوم پزشکی در سال 57 می باشد که درحال حاضر جدا از آمارهای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورد توجه قرار می گیرد) که این تعداد برای مقطع کارشناسی ارشد در سال های 83 و 87 به ترتیب برابر با 25795 و 58000 نفر بوده و این تعداد برای پذیرفته شدگان دوره دکتری تخصصی در سال های 83 و 87 به ترتیب به بیش از 2490 و 5500 نفر و 4000 نفر رسیده است.

 جمعیت دانشجویی کشور شامل دانشجویان مقاطع مختلف در مراکز آموزش عالی می باشد که تعداد آنان از 176000 نفر درسال 1357 به 2165375 نفر درسال 83 یافته و درسال جاری با رشدی بیش از 50 درصد در مقایسه با سال 1383، به 3572000 نفر رسیده است. فتنی است سال تحصیلی آینده (89-88) ظرفیت پذیرش دانشجو درکشور 1500000 نفر خواهد بود درحالیکه تعداد داوطلبان متقاضی ورود به مراکز آموزش عالی 1250000 نفر هستند که نشان دهنده پیشی گرفتن ظرفیت آموزش عالی در مقایسه با تعداد افراد متقاضی ورود به دانشگاه هاست.


3- فرهنگی

اهمیت فرهنگ و نقش آن در توسعه همه جانبه بر کسی پوشیده نیست. از این رو در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در راستای تاکیدات معمار کبیر انقلاب اسلامی و منویات رهبر فرزانه انقلاب، توجه ویژه ای به فعالیت های فرهنگی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی صورت گرفت. بویژه در دولت نهم، این بخش، مورد اهتمام جدی سیاستگزاران و برنامه ریزان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بوده است و از جمله دیگر اقدامات این حوزه می توان به صدور فرهنگ کارت دانشجو و راه اندازی جشنواره فارابی ویژه تحقیقات علوم انسانی با هدف توسعه و ارتقای جایگاه علوم انسانی و سامان دادن به کلیه فعالیت ها با تأکید بر مفهوم دانشگاه تمدن ساز اسلامی- ایرانی اشاره کرد.


4. پژوهشی

تدوین نظام پژوهشی خلاق و نوآور در کشور یکی از ضروری ترین اقداماتی بود که در راستای توسعه دانایی محور بایستی موردتوجه قرار می گرفت. ازاین رو، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حوزه فعالیت های پژوهشی در راستای معماری سیستم نوین پژوهشی کشور و با توجه به مأموریت های واگذار شده در قانون، برنامه های کوتاه مدت و بلندمدتی را تعریف و اجرا کرده است که بخشی از این تحولات در بخش پژوهشی در ذیل حضورتان تقدیم می شود. همانطور که در نمودار 4-1 مشاهده می گردد، تعداد مقالات علمی- پژوهشی کشور تا سال 1357 در مجلات معتبرISI رشد چندانی نداشته است و در این سال تعداد مقالات منتشره در این پایگاه کمتر از 500 مقاله بود. درحالیکه این روند بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بویژه در طی چند ساله به صورت چشمگیری افزایش یافته است. بطوری که در سال 1383، تعداد مقالات علمی- پژوهشی به 3850 مقاله رسید. همچنانکه نمودار نیز نشان می دهد این روند رشد از سال 1384 شتاب زیادی به خود گرفته و در سال جاری تعداد آنها به بیش از 13500 مقاله رسیده است. این شتاب در تولید علم، ایران را از لحاظ شیب رشد مستندات علمی در رتبه اول جهان قرار داده و نیز مقام علمی ایران در زمینه تولیدات علمی را به مقام 24 دنیا ارتقا داده است.

در بخش ارتباط با صنعت در سال 1357 کار قابل ملاحظه ای انجام نشده بود اما آمارها نشان از رشد فزاینده در بعد از پیروزی انقلاب اسلامی دارد و دانشگاه ها در این بخش توانسته اند ضمن عقد قرارداد، ارتباط و تعامل خوبی با بخش صنعتی کشور برقرار کنند. مبلغ قراردادهای پژوهشی دانشگاه ها در سال 83 برابر با 753 میلیارد ریال و در سال 1386 قریب به 2420میلیارد ریال بوده است. پیش بینی می شود این رقم در پایان سال جاری به 5000 میلیارد ریال برسد. این تحولات در نمودار 4-2 به نمایش درآمده است. تعداد انجمن های علمی در طلیعه پیروزی انقلاب اسلامی بالغ بر 78 انجمن علمی بود که هم اکنون این تعداد به 195 انجمن رسیده است. انجمن های علمی از نظر سازمانی و تشکیلاتی مستقل بوده و وابسته به دولت نیستند و براساس اساسنامه و بوسیله مدیران منتخب اعضای خود اداره می شوند. قطب های علمی کشور نیز پس از پیروزی انقلاب اسلامی در دستور کار قرار گرفته و تشکیل شدند. حرکت در مرزهای دانش و فناوری، پرهیز از موازی کاری و همکاری فرادانشگاهی از اهداف ایجاد قطب های علمی می باشد. هم اکنون 110 قطب علمی در کشور دارای مجوز بوده و مشغول فعالیت هستند.


5- فناوری

معاونت فناوری وزارت علوم، تحقیقات وفناوری در راستای انجام ماموریت ها و نیل به اهداف پیش بینی شده از طریق ایجاد و توسعه زیرساخت های لازم به منظور حمایت از دستاوردهای فناوری کارآفرینان جوان، تجاری سازی دستاوردهای پژوهشی- فناوری، تقویت جایگاه بخش خصوصی در تولید محصولات و خدمات فناوری قابل عرضه به بازارهای ملی و بین المللی و کمک به تسریع فرایند شکل گرفت. از اینرو، برای تکمیل چرخه آموزش عالی کشور، نهاد سازی در فناوری در غالب پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری مورد توجه قرار گرفت. اولین اقدامات در این راستا به سال 1376 با صدور مجوز و احداث شهرک علمی- تحقیقاتی اصفهان برمی گردد که با سرعت گرفتن صدور مجوز برای این واحدهای فناوری، تعداد پارک های علم و فناوری کشور به 13 پارک، مراکز رشد علم و فناوری به 38 مرکز، واحدهای فناور مستقر به 575 واحد و تعداد دانشگران شاغل به 2717 نفر در سال 1383 افزایش پیدا کرد. این روند با اقدامات چشمگیر دولت نهم و با شعار «هر استان یک پارک علم و فناوری» به 22 پارک علم و فناوری، 76 مرکز رشد واحدهای فناور، 1395 واحد فناوری و 11451 دانشگر شاغل منجر شده است.
روند اختراعات ثبت شده بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سیر صعودی را نشان می دهد. قبل از انقلاب اسلامی از سال 42 تا 57 تنها 841 مورد اختراع ثبت شده بود که در فاصله زمانی 57 تا 83 تعداد اختراعات ثبت شده به 4640 مورد رسیده است و از سال 84 تاکنون نیز حدود 20000اختراع ثبت شده است که نشان دهنده روند شتابان تحولات علمی و فناوری در کشور هست.
6. طرح و توسعه
گسترش زیر ساخت های فیزیکی در دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و مراکز فناوری برای توسعه این مراکز و تقویت جایگاه علم و فناوری، همواره بعد از انقلاب اسلامی مورد توجه سیاستگزاران و مقامات تصمیم گیر کشور بوده است چه اینکه رشد تعداد دانشگاه ها، افزایش دانشجویان و مراکز پژوهشی و فناوری مستلزم توسعه زیرساخت های فیزیکی گسترده و فضاهای کالبدی در حوزه آموزش عالی است. از اینرو، در حالیکه کل فضاهای کالبدی و توسعه ای دانشگاه ها در سال 1357صرفا حدود 127000 مترمربع بوده، در سال 83 این میزان به بیش از 6000000مترمربع رسیده است. با تلاش های چشمگیر دولت نهم این فضاهای دانشگاهی به بیش از 7740000 مترمربع افزایش یافته است.

فعالیت هایی که برای اولین بار در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تحقق یافته است.
¤ تدوین نقشه جامع علمی کشور
¤ راه اندازی پایگاه استنادی علوم جهانی اسلام (ISC)
¤ ایجاد نهاد رتبه بندی دانشگاههای جهان اسلام
¤ ایجاد نظام ثبتی طرح های پژوهشی و رساله های کارشناسی ارشد و دکتری و درگاه علمی کشور
¤ بازنگری در رشته های علوم انسانی با رویکرد اسلامی
¤ راه اندازی جشنواره فارابی در حوزه علوم انسانی
¤ تصویب و راه اندازی 220 رشته میان رشته ای در حوزه علوم انسانی
¤ توجه به کارآفرینی و راه اندازی اولین دانشکده کارآفرینی در کشور
¤ تشکیل کمیته ترویج فرهنگ و تمدن اسلام و ایران
¤ اجرای طرح ثبت نام، اعلام نتیجه و انتخاب رشته اینترنتی برای مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد
¤ تهیه و تدوین منشور اخلاقی استاد و دانشجو
¤ تشکیل جامعه استادان نمونه ایران
¤ تشکیل هیئت ممیزه تخصصی علوم انسانی و هنر
¤ صدور فرهنگ کارت دانشجویی و توزیع میان 100000دانشجو، که ان شاءالله تا سال آینده به 500000افزایش خواهد یافت.
¤ احراز رتبه اول در 7 شاخه علمی در منطقه (ریاضی، مکانیک، پلیمر، شیمی، مهندسی شیمی، نانو و پزشکی)
¤ بازنگری در آئین نامه ارتقاء با رویکرد کیفیت آموزشی، نوآوری و خلاقیت، فناوری، شاگردپروری و مسائل فرهنگی
¤ برگزاری نمایشگاه جامع دستاوردهای سی ساله وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
*منبع : روزنامه کیهان، شنبه ١٥ فروردین ١٣٨٨

+ نوشته شده در  دوشنبه پانزدهم آذر 1389ساعت 22:14  توسط دانشجویان  |